Da li želite da preuzmete Nedeljnik android aplikaciju?

DA | NE

Le Monde

Nedeljnik i LMD

Kako me je tata ubacio na Harvard

Američki univerziteti uzimaju u obzir različite kriterijume kako bi izabrali studente i studentkinje koje će primiti: školski uspeh, etničko poreklo, mesto stanovanja ili čak pol. Najprestižniji među njima obraćaju pažnju i na porodično poreklo kandidata. Oni prvenstvo daju deci nekadašnjih studenata, što je svojevrsna forma pozitivne diskriminacije... za bogataše
Piše: Ričard D. Kalenberg, LMD
Datum: 24/06/2018

Kako me je tata ubacio na Harvard

Foto Profimedia

Od najranijeg detinjstva Amerikanci i Amerikanke uče da su Sjedinjene Američke Države tokom rata za nezavisnost (1775-1783) odbacile nasledno uređenje i zamenile ga zakonom „od naroda za narod". Nije li Tomas Džeferson, jedan od Očeva osnivača države, pisao da njeni žitelji žele „prirodnu aristokratiju" zasnovanu na „vrednosti i talentu", a ne „veštačku aristokratiju" koja se temelji na sreći i rođenju, kao što je to bio slučaj u Ujedinjenom Kraljevstvu?

Od svih primera gaženja po ovom osnivačkom principu, najteže posledice je svakako imao sistem rasne diskriminacije nametnut crnačkom stanovništvu SAD. Međutim, još jedan, diskretniji oblik njegovog jasnog kršenja ustanovljen je početkom XX veka: uvrštavanje porodičnog porekla u kriterijume za prijem na najbolje univerzitete u zemlji. U trenutku upisa, mladi kandidati i kandidatkinje imaju privilegovan tretman ukoliko je jedan od njihovih roditelja - najčešće otac - i sam pohađao istu ustanovu. Rečima pisca Majkla Linda, „Čuvajući javne funkcije za članove pseudoaristokratije 'sreće i rođenja', pravo akademskog nasleđivanja pustilo je aristokratsku zmiju u rajski vrt demokratske republike (1)."

Ovi kriterijumi izbora naslednika (legacy preferences) danas su na snazi u tri četvrtine od sto najbolje kotiranih američkih univerziteta, kako javnih, tako i privatnih. Njih koristi i najboljih sto humanističkih fakulteta u Sjedinjenim Američkim Državama. Pored školskog uspeha, boje kože, pola i geografskog porekla, te ustanove procenjuju i porodice kandidata i kandidatkinja, ne otkrivajući pritom pojedinačni uticaj bilo kog od ovih kriterijuma. Broj potomaka nekadašnjih studenata raste s porastom prestiža ustanove. Prema skorašnjoj anketi objavljenoj u Harvard krimsonu, 29% harvardskih brucoša su deca makar jednog roditelja koji je studirao na tom univerzitetu (2).

Ova reprodukcija elita putem porodičnih veza nadovezuje se na problematičniji izostanak socioekonomske raznovrsnosti u najglamuroznijim obrazovnim institucijama. Iako Harvard ne prestaje da se hvali time što početkom iduće školske godine više od polovine njegovog studentskog tela neće biti belo, jedno istraživanje objavljeno 2017. godine pokazalo je da više od polovine studenata na tom univerzitetu dolazi iz najbogatijih 10% porodica u državi. Oni čije porodice su među najbogatijih 1% brojni su skoro koliko i njihovi vršnjaci iz najsiromašnijih 60% domaćinstava.

U okruženju koje je već poznato po izraženoj društvenoj nejednakosti, porodične privilegije predstavljaju još viši nivo favoritizma. Kao što je to naglasio britanski pisac Ričard Rivs, istraživač pri Brukings institutu, pripadnicima više srednje klase danas nije dovoljno to što svom potomstvu grade privilegovan položaj tako što se nastanjuju u mondenskim naseljima u kojima se nalaze najbolje škole, oni su počeli da koriste svoja prezimena kao ulaznice u njih. „Tata nam više ne pomaže samo tako što nas uči bejzbolu u bašti porodičnog doma", piše on. „Tata danas podmazuje članove komisije za prijem (3)."

Iako je duboko ukorenjeno u Sjedinjenim Američkim Državama, ovo pravo akademskog nasleđivanja je „gotovo nepoznato bilo gde drugde", primećuje novinar Danijel Golden, koji to smatra „skoro isključivo američkim" fenomenom (4). Kako je moguće da se država izrasla iz revolucije protiv aristokratije pokazala kao tako plodno tle za prijem na osnovu porodičnog porekla? Kako se pravda takva praksa koja se obavlja naočigled svih i to, navodno, na racionalan način?

Odabir na osnovu nasledstva uveden je nakon Prvog svetskog rata, kako bi se ograničio priliv migrantskih studenata - na prvom mestu Jevreja - u najprestižnije obrazovne ustanove na Istočnoj obali. Nezadovoljni time što su novopridošli studenti ugrožavali čistotu anglosaksonskih elita i njihove meritokratije, rektori su uveli kvote za Jevreje. Kada je ovaj potez postalo nemoguće braniti, univerziteti su počeli da koriste indirektnije mehanizme za isključivanje Jevreja, među kojima i uspostavljanje još sumanutijih kriterijuma, poput „karaktera", „geografske raznolikosti" ili „porodičnog porekla".

Sto godina kasnije, kriterijumi nasleđivanja nastavljaju da služe kao sredstvo ogromne diskriminacije. Prema pravnicima Džonu Britanu i Eriku Blumu, studenti i studentkinje koji pripadaju podzastupljenim manjinskim populacijama (crnačkoj, hispanoameričkoj, amerindijanskoj) čine 12,5% kandidatura za univerzitete koji vrše izbor studenata, ali samo 6,7% primljenih, što ide naruku onima koji se pozivaju na porodične loze (5).

Zagovornici ovog pristupa ponekad tvrde da je on samo jedan od mnogih načina da se odabere između jednako kvalifikovanih kandidata ili kandidatkinja. U stvarnosti, ne radi se o pukom prstu sudbine. Istraživanje koje su vodili istraživači sa Prinstona je, na uzorku od deset univerziteta koji su među najprestižnijima u zemlji, pokazalo da je biti „nečiji sin" isto kao imati prednost od 160 poena (od mogućih 1.600) na testu školskih sposobnosti (Scholastic assesment test, SAT), standardnom ispitu koji mora da polaže većina studenata i studentkinja koji se prijavljuju na američke univerzitete (6). Istraživanje koje je 2011. godine vođeno na tri elitne obrazovne institucije iznelo je zaključak da, u slučaju jednakih kvalifikacija, deca nekadašnjih studenata imaju 45% veće šanse da budu primljena od ostalih kandidata (7). Drugim rečima, studentu koji bi imao 40% šanse da bude primljen na osnovu svog profila (rezultat na SAT-u, sportski uspesi, rod, itd.) taj procenat bi skočio na 85% u slučaju odgovarajućeg porekla.

Na univerzitetima koji vrše odabir studenata, deca nekadašnjih đaka generalno čine 10 do 25 odsto studentskog tela", procenjuje Danijel Golden. „Činjenica da ovi procenti ne variraju previše iz godine u godinu ukazuje na postojanje neformalnog sistema internih kvota." S druge strane, u velikim školama koje odbijaju da pružaju prednost naslednicima, kao što je Kalifornijski institut za tehnologiju, procenat dece nekadašnjih studenata ne prelazi 1,5%.

Ponekad slušamo o tome da porodične privilegije osnažuju vezanost starih učenika za svoje fakultete, što ih motiviše da im daju veće donacije. Međutim, ne postoji nijedan empirijski dokaz u korist ove tvrdnje. Istraživački tim na čijem čelu je bio Čed Kofman, sa Vinemak konsalting instituta, pregledao je donacije koje je od svojih bivših studenata dobijalo sto najbolje kotiranih univerziteta između 1998. i 2007. godine. Tim je zaključio da su ustanove koje prepoznaju pravo na nasleđivanje, svakako, u proseku primale veću svotu po starom studentu (317 naspram 201 dolara), ali da je to posledica činjenice da su njihovi donatori bogatiji od drugih. Autori studije nisu uspeli da pronađu „nikakav dokaz koji bi ukazao na to da politika porodičnog favoritizma utiče na ponašanje dobročinitelja". Takođe su temeljno prečešljali priloge upućene na adrese sedam institucija koje su odbacile ovaj kriterijum za selekciju tokom trajanja istraživanja. Ni tu nisu našli „niti jedan značajan trag smanjenja donacija nakon ukidanja porodičnih privilegija".

 

Napad na Ustav

 

Iako postoji u Sjedinjenim Američkim Državama već čitavo stoleće, prednost koja se daje naslednicima ipak se dovodi u pitanje, što baca sumnju na njenu dugoročnu održivost. U februaru 2018. godine, grupe studenata i studentkinja sa desetak prestižnih univerziteta počele su da se mobilišu protiv naslednih prava prijema. Na Prinstonu, Jejlu, Kornelu, Braunu, Kolumbiji i Čikagu, organizacije su bezuspešno pozivale na to da se na proleće održi referendum putem kog bi se studenti izjasnili da li smatraju bonuse za „tatine sinove" pravednim.

Mobilizacije su katkad naišle na neočekivanu podršku izvan kampusa. U govoru koji je održao u oktobru 2017. godine, Vilijam Dadli, predsednik Federalne rezerve Njujorka, izjavio je da su porodične privilegije „potpuno nepravedne" i da bi „bacanje ovog pristupa u đubre moglo samo da poboljša socijalnu pokretljivost". Takođe je upitao javnost: „Da li zaista želimo da na svojim univerzitetima podstičemo nešto što je suštinski politika 'prijema zarad donacija'?"

Deluje kao da će pravosudni sistem morati pre ili kasnije da se pozabavi ovim pitanjem. Začudo, do danas je pravo na akademsko nasleđivanje bilo tema samo jedne parnice na federalnom sudu. U pitanju je bio slučaj iz 1975. na inicijativu oštećene kandidatkinje Univerziteta Čepl Hil u Severnoj Karolini. Džejn Šeril Rozenstok smatrala je da je prednost ukazana drugim kandidatima - među kojima je bilo dece nekadašnjih studenata, ali i lica siromašnog porekla ili manjinske etničke pripadnosti - ujedno značila uskraćivanje njenih ustavom zagarantovanih prava. Njena žalba je odbijena. Osrednji rezultat koji je ostvarila na SAT-u (850 od 1.600 poena) nikako joj nije išao naruku, ali sudija nije blagonaklono gledao na to što je dovela u pitanje (porodične) privilegije, ponavljajući stav po kom su one neraskidivo povezane sa načinom na koji se univerziteti finansiraju.

Brojni pravnici i pravnice, poput Stiva Šedouena, Sozi Tulant i Šare Alpem (8), smatraju da ova akademska diskriminacija predstavlja napad na Ustav, naročito na njegov četrnaesti amandman. Prvobitno osmišljen kako bi služio kao brana protiv diskriminacije prema crnom stanovništvu SAD, on se generalno odnosi na „preferencije zasnovane na poreklu", kako je to formulisao davnašnji sudija Vrhovnog suda Poter Stjuart. Taj amandman potvrđuje da pojedincima treba suditi prema njihovim zaslugama, a ne prema poreklu.

Kongres bi takođe mogao da se oglasi o ovom pitanju. Budući da ankete pokazuju da su tri četvrtine Amerikanaca i Amerikanki protiv prava akademskog nasleđivanja, njegova odbrana postala je politički nepopularna i sramotna. Naročito budući da je opravdanje koje navode oni koji ga brane - navodno podstičući efekat na donatore - dvosekli mač: fiskalne vlasti bi u njemu mogle da nađu osnova za ukidanje poreskih olakšica upravo tim donatorima. U suštini, ako se dođe do zaključka da su zbog svog poklona u prednosti u odnosu na druge, takav dogovor između donatora i univerziteta bio bi protivan pravilima o poreskim olakšicama za donatore u dobrotvorne svrhe: donacija ne bi smela da obogaćuje onoga koji je uplaćuje.

U međuvremenu, apsurdnost ovog vida selekcije ilustruje ključni problem upisa velikih univerziteta. Blagotvorne posledice pohađanja ovih institucija počinju da slabe. Pre svega na nivou obrazovanja: univerzitet srednjeg ranga ulaže oko 12.000 dolara godišnje na obrazovanje jednog studenta, dok najekskluzivniji ulažu 92.000. Što se tiče prihoda, sa jednakim kvalifikacijama, njihove diplome obezbeđuju 45% veće plate u odnosu na diplomce manje renomiranih fakulteta - što je razmak koji je zanemariv ako gledamo samo studente siromašnijeg porekla. Prema knjizi Tomasa Daja Who's Running America? (Ko upravlja Amerikom?) koja je postala klasik, više od polovine vlasnika velikih kompanija i oko 40% vladinih zvaničnika školovalo se na jednom od dvanaest najbolje rangiranih univerziteta (9). Istorija ne zna koliko ih je primljeno na osnovu prezimena...

 

RIČARD D. KALENBERG je istraživač pri Fondaciji Sentjuri, stručnjak za obrazovna pitanja. Koordinator je zbornika Affirmative Action for the Rich: Legacy Preferences in College Admissions, The Century Foundation, Njujork, 2010.

 

PREVOD: Pavle Ilić

 

(1) Majkl Lind, „Legacy preferences in a democratic republic", u Ričard D. Kalenberg (urednik), Affirmative Action for the Rich, op. cit.

(2) Džesika M. Vang i Brajan P. Ju, „Meet the class of 2021", The Harvard Crimson, 2017, www.thecrimson.com.

(3) Ričard V. Rivs, Dream Hoarders: How the American Upper Middle Class Is Leaving Everyone Else in the Dust, Why That Is a Problem, and What to Do About It, Brookings Institution Press, Vašington, Okrug Kolumbija, 2017. Čitati i „Classe sans risque", Le Monde diplomatique, oktobar 2017.

(4) Cf. Danijel Golden, The Price of Admission: How America's Ruling Class Buys Its Way Into Elite Colleges - and Who Gets Left Outside the Gates, Three Rivers Press, Njujork, 2007.

(5) Džon Britan i Erik L. Blum, „Admitting the truth: the effect of affirmative action, legacy preferences and the meritocratic ideal on students of color in college admissions", u Affirmative Action for the Rich, op. cit.

(6) Tomas Dž. Espenšejd, Čang J. Čung i Džoun L. Valing, „Admission preferences for minority students, athletes, and legacies at elite universities", Social Science Quarterly, vol. 85, br. 5, Hoboken (Nju Džerzi), decembar 2004.

(7) Majkl Hurvic, „The impact of legacy status on undergraduate admissions at elite colleges and universities", Economics of Education Review, vol. 30, br. 3, Amsterdam, jun 2011.

(8) Stiv D. Šedouen, Sozi Pedro Tulante i Šara L. Alpern, „No distinctions except those which merit originates: the unlawfulness of legacy preferences in public and private universities", Santa Clara Law Review, vol. 49, br. 1, 2009.

(9) Tomas R. Daj, Who's Running America? The Obama Reign, Paradigm Publishers, Bolder (Kolorado), 2014.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


Ukupno komentara: 0



Sva polja su obavezna.