Voljeni zbog visokih plafona i fleksibilnog rasporeda, salonci su zapravo proizvod vrlo konkretnih urbanističkih, tehničkih i društvenih okolnosti svog vremena.
Svaka istorijska epoha ima svoje ideje poželjnih oblika življenja, a time i primer tipičnog stana. Za međuratni Beograd, to je bio salonski stan čije su osnovne tipologije bez promena bile primenjivane u praksi skoro tri decenije (od 1918. do 1941. godine), piše specijalizovani portal Gradnja.rs.
Niz spoljašnjih faktora i korisnički zahtevi formirali su specifične oblike organizacije salonskog stana koji se dominantno gradio u međuratnom Beogradu i to uglavnom na teritoriji njegovih centralnih gradskih opština.
uske parcele i brdoviti balkan
Salonski stan nije nastao slučajno. Njegov izgled određivali su uske gradske parcele, tadašnje građevinske tehnologije, zahtevi za prirodnim osvetljenjem i ventilacijom, ali i način života porodica koje su često imale poslugu.
Ono što ove stanove čini posebnim jeste činjenica da imaju izuzetno veliku upotrebnu vrednost, ali i veliki potencijal za reorganizacijom – što se i pokazalo u slučaju velikog broja savremenih primera transformacije salonskog stana.
Međuratni Beograd razvijao se bez jasnog urbanističkog plana, a na temeljima orijentalne varoši 18. i 19. veka. Na brdovitom terenu, urbana matrica je bila nepravilna, isprepletana sa uskim kratkim ulicama, što je formiralo kompaktnu izgrađenost i nepravilne gradske blokove sa uskim, dugačkim parcelama.
kakva parcela, takav stan
Oblik i raspored salonskog stana u velikoj meri zavisili su od same parcele na kojoj je zgrada građena.
Pozicija parcele u okviru bloka (ugaona ili središnja pozicija), njene dimenzije i proporcije na bitan način okarakterisale su i stambene sklopove zgrada, a koji su posledično imali uticaj na tip salonskog stana, njegovu strukturu i organizaciju.
Kako su parcele bile uske a dugačke, arhitekte su se trudile da glavne prostorije budu na uličnoj fasadi, dok se ostali servisni i prateći sadržaji razvijali duž parcele, a na način da svaka prostorija ima prirodnu ventilaciju, piše Dragan Marković, stručnjak iz oblasti višeporodičnog stanovanja i BIM implementacije za Gradnja.rs.
osam grupa prostorija
Bez obzira na tip, svi salonski stanovi su imali osam grupa specijalizovanih prostorija: trpezarija, salon, spavaća soba, dečja soba, sobe za poslugu, kuhinja, kupatilo i predstoblje, hodnici i pomoćne prostorije.
Karakteristično za salonske stanove je bilo i to da su imali dva ulaza: bočni namenjen posluzi i centralni namenjen gospodi, odnosno vlasnicima stana..
Bitna stvar je da su, u međuratnom periodu, investitori često bili konverzvatinijih shvatanja pa su bili manje otvoreni za inovativne ideje, za nešto avangardnije, već su češće birali organizaciju stana koja je bila ustaljena.
Naime, salonski stan ni u čemu se nije ugledao na modernističke prostorne koncepcije „otvorenog“, „slobodnog“ i „raum“ plana. Ali to nam govori o ukusu tadašnjeg društva, šta su bile njihove želje i aspiracije, zaključuje Marković u tekstu za Gradnja,rs.
Tagovi
