Nekada poznata kao Ikonija (na grčkom Ikonion, rimski Iconium), Konja je smeštena u regionu Centralne Anadolije i najveća je pokrajina Turske po površini. Prostire se na gotovo 39.000 kvadratnih kilometara, što je čini većom od mnogih evropskih država. Površinom je veća od Belgije, i tek nešto manja od Holandije. Prema broju stanovnika, Konja je sedmi najveći grad u Turskoj, i sve je popularniji među turistima koji u ovaj grad dolaze iz svih krajeva sveta.
Šetajući gradom nailazićete na natpise: „Konja – grad srca“, a prema objašnjenju žitelja ovog grada, srce je simbol ljubavi prema Bogu i romantične ljubavi između muškarca i žene. Ovaj veliki grad bio je centar učenja u 13. veku, a danas je duhovni centar Anadolije. Alkoholna pića je gotovo nemoguće pronaći u restoranima, ali bogata trpeza i slatkiši zadovoljiće sva čula. U gradu je aktivno više od 3.000 džamija, a najpoznatija je Aladinova – najstarija džamija iz perioda Seldžuka u celoj Turskoj (izgrađena 1220. godine).
Razlog zbog kojeg se putnici namernici iz inostranstva najčešće nađu u Konji je ljubav prema pesniku Mevlani Dželaludinu Rumiju i njegovoj poeziji. Stotine hiljada Turaka, pak, svakog decembra hrle ka ovom gradu zbog ceremonije Šeb-i Arus. To je noć u kojoj je Mevlana preminuo i sjedinio se sa Bogom, a centralni događaj je Sema – „plesna molitva“ derviša koji se vrte uz mističnu muziku i atmosferu duboke kontemplacije. Ova komemoracija, koja se odigrava svakog 17. decembra, jedna je od najimpresivnijih kulturnih tradicija u Turskoj, i prava je privilegija doživeti je uživo. Ali, da krenemo redom.
Istorija
Ikonion su kroz istoriju nazivali gradom ikona. Ljudi su ovde godinama i decenijama dolazili kako bi naučili da oslikavaju freske i ikonopišu, a potom iz Konje odlazili u Kapadokiju, Istanbul, Antaliju… da prikazuju svoje umeće i šire znanje. Za žutu boju koristili su zlato, a za plavu opal i lapis, i danas dragocene i vredne materijale. A mnogo pre ikona i fresaka, na prostoru Konje u Turskoj, postojalo je jedno od najstarijih naselja na svetu – Čatalhujuk.
Trenutno se Čatalhujuk smatra prvim poznatim gradom na svetu – prvim mestom gde su se okolna sela spojila u centralizovanu zajednicu i započela oblik urbane civilizacije. Ovaj grad, koji obavezno treba posetiti ako se nađete u Konji, star je prema nekim izvorima i neverovatnih 9.000 godina. Nalazište se nalazi na UNESCO-voj listi svetske baštine. Ono što ga čini posebnim je to što nalazište otkriva zajednicu u kojoj je, na svom vrhuncu, živelo više od 10.000 stanovnika. Živeli su u kućama od blata, sa živopisnim crtežima na unutrašnjim zidovima, a u Čatalhujuku saznajemo i kako su se razvijali temelji umetnosti, religije i kulture. Kuće su vrata imale na krovovima, najverovatnije zbog straha od zveri i oštre klime, a kada bi se oštetile – zbog vremena ili starosti – na njima su pravljene nove. Na pojedinim delovima ovog lokaliteta utvrđeno je da postoji čak 11 slojeva kuća, građenih jedne na drugima.
Jednako impresivno je i to koliko je grad bio uspešan. Postojao je više od 2.000 godina u različitim oblicima, što je zaista izvanredno u poređenju sa današnjim modernim gradovima koji najčešće nisu trajali ni polovinu tog vremena. Izvanredan je i podatak da su ljudi ovde više od 400 godina u nizu živeli u miru. Možda za to mogu da zahvale Kubabi, dvopolnoj boginji koja je zaštitni znak Čatalhujuka.
Rumi, sufisti i „derviši koji se vrte“
Konja je kroz istoriju bila poznata, i do danas je, i po tome što je bila prestonica Seldžučkih Turaka od 12. do 13. veka, i ubraja se u najveće kulturne centre Turske. U tom periodu kulturnog, političkog i verskog procvata, mistik Mevlana Dželaludin Rumi osnovao je sufijski red koji je na Zapadu poznat i kao „red derviša koji se vrte“. Ovaj mistični ples i molitva u pokretu, jedan je od zaštitnih znakova Turske, a zanimljivo je da ćete samo u Konji, i to u vreme ceremonije Šeb-i Arus, videti prave derviše. Sve ostale, koje možete sresti na tradicionalnim večerima širom ove velike zemlje, najčešće su glumci/igrači koji ovaj ples izvode samo u turističke svrhe i nisu autentični pripadnici sufijskog reda derviša.
Šeb-i Arus ceremonija, koja se svake godine svečano obeležava 17. decembra u Konji, zapravo je noć kada je Mevlana Dželaludin Rumi preminuo. Rumijeva smrt se u sufijskoj tradiciji ne posmatra kao kraj, već kao „venčanje duše sa Bogom,“ pa se ova noć naziva još i „svadbena noć.“ Ceremonije u slavu čuvenog Rumija, odnosno Mevlane kako je u Turskoj poznatiji, odražavaju se nekolliko nedelja uoči ovog datuma, a centralna ceremonija – Sema, održava se tokom večeri 17. decembra u velelepnoj dvorani Kulturnog centra „Mevlana.“ Prema rečima meštana, u danima uoči Šeb-i Arus ceremonije ovaj grad sa 2,3 miliona stanovnika poseti još dodatnih milion ljudi, poklonika Mevlane, mahom iz cele Turske i okolnih zemalja.
Teško je i doći do mesta u sali za ceremoniju Sema, koja te večeri opija mirisom ruže. Ruža je u sufizmu simbol božanske ljubavi, jer baš kao što i biljka širi neodoljivi miris, tako bi i božanska ljubav trebalo da se širi kroz svet i čovekovu dušu – veruju sufisti. Upravo je to razlog zašto se Mevlanin muzej, i sva mesta u kojima se obeležava Šeb-i Arus, kade ili parfemišu ružinom vodom koja doprinosi atmosferi duhovnosti, ljubavi i sećanja na Rumija.
Tokom ceremonija Šeb-i Arus, sufiji učestvuju u različitim duhovnim praksama, uključujući molitve, recitovanje Rumijeve poezije i izvođenje obreda Sema. Sema je ritualizovani oblik okretanja koji nije samo fizička praksa, već duboko duhovni čin čiji je cilj dostizanje stanja duhovne bliskosti sa Bogom. Pokret okretanja simbolizuje planete i nebeska tela koja kruže oko Sunca, odražavajući tako i posvećenost sufija božanskoj sili. To nije ni ples, ni predstava, već molitva pokretima. Šeb-i Arus je vreme posvećeno razmišljanju o duhovnim učenjima, ljubavi i mističnom putovanju. Ideja sjedinjenja sa božanskim zauzima centralno mesto u sufijskoj filozofiji, a Mevlanina poezija često istražuje teme ljubavi, jedinstva i putovanja duše ka duhovnom prosvetljenju. Ceremonije Šeb-i Arus danas okupljaju ljude iz različitih kultura i vera, koji u Konju dolaze da dožive univerzalnu poruku ljubavi i jedinstva koju prenose Mevlanina učenja.
Ekonomija i gastronomija
Danas je Konja jedan od ekonomski najrazvijenijih gradova u Turskoj, što se odmah i vidi dok se vozite ulicama ovog grada i njegovom okolinom. Izgradnja mahom stambenih, ali i poslovnih kompleksa, uzela je maha. Na svakom koraku videćete kranove i zgrade koje niču jedna do druge u blokovima. Tipično za Tursku, i ovaj grad je, naročito u centralnoj zoni, prepun prodavnica suvenira, slatkiša, restorana koji mame mirisima, i kafićima u kojima ćete popiti možda i najbolji crni čaj u zemlji. Tokom zime, obavezan je i salep – tradicionalni napitak od praha orhideje sa mlekom i šećerom.
Konja je drugi region u Turskoj po proizvodnji pšenice i ječma, i jedna od gastronomskih prestonica Turske. Ovde ćete moći da probate tradicionalna jela turske kuhinje koja su do danas ostala ista, jer se recepti prenose s kolena na koleno. Svaki region Turske odlikuju različite namirnice, jela i načini spremanja. U mnogim krajevima, poput Kapadokije udaljene oko tri sata vožnje od Konje, kuhinja je bliska mediteranskoj i evropskoj. U Konji i njenoj okolini postoji najmanje 450 različitih vrsta jela – supe, jela od mesa i povrća, razne vrste pilava, peciva, poslastice, šerbeti, džemovi, turšija, kao i jela od sušenog povrća i voća čine bogatstvo njene kuhinje.
Svadbeni meni
Ovde će vas ugostiti kao svoje, i zato ne propustite da probate „svadbeni meni“ – miks jela koji čine čorba, predjela, glavno jelo i desert, koji se i danas tradicionalno poslužuju na venčanjima u ovom kraju. Tradicionalni svadbeni meni je oblikovan pod uticajem mevlevijske tradicije služi se u više sledova.
Raspored jela je ustaljen: najpre se gostima služi supa od sušene bamije koja je simbol svečanosti; potom pilav sa mesom – beli pirinač preko kojeg se stavlja dugo kuvano, mekano jagnjeće ili goveđe meso koje se priprema u ogromnim kazanima; a potom na scenu stupa tirit: hrskavi komadi tankog hleba natopljeni mesnim sokovima, sa komadima mesa i jogurtom sa belim lukom. Na kraju obroka, gostima se služi nezaobilazni turski desert koji je u Konji najčešće – hošmerim (Höşmerim): desert od svežeg sira (obično kravljeg ili ovčjeg), jaja, šećera, brašna ili griza, maslaca, šerbeta, i vanile ili cvetne arome. Tekstura je mekana i pudingasta, a šerbet mu daje sladak i sočan završetak.
Ostali specijaliteti
Nastala u seldžučkim palatama i razvijena u okviru mevlevijske tradicije, supa od bamije vekovima je nezaobilazan deo trpeza u Konji, naročito na svadbama i svečanim događajima. Njeni osnovni sastojci su sušena bamija i komadi mesa. Etli ekmek, jelo nalik pici, jedan je od najpoznatijih specijaliteta turske kuhinje. Njegova postojbina i najbolje mesto da se proba upravo je Konja. Mleveno meso, luk, svež paradajz i paprika dobro se izmešaju, rasporede po izduženom testu, i peku u hlebnoj peći. Etli ekmek se najčešće jede uz ajran – turski jogurt koji se tradicionalno služi gostima na svadbama i drugim svečanostima. Još jedno prepoznatljivo jelo iz Konje je Fırın kebabı (kebab iz peći). Ovo jelo potiče još iz vremena seldžučkih Turaka. Priprema se tako što se sočno meso pečeno na tradicionalan način, uz pečenu papriku i paradajz, stavlja u toplu, mekanu pitu.
Mevlana bombone
Među slatkišima posebno se izdvaja Konya cheese candy, poznat i kao Mevlana bombona. Toliko je popularan širom zemlje da se često spominje odmah posle Mevlane i etli ekmeka. Njegovi osnovni sastojci su voda i šećer. Posetioci ga često kupuju kao poklon za svoje najmilije kada napuštaju Konju, a naročito ga vole deca.
Kako stići i šta još videti?
Zahvaljujući pogodnom položaju na ravnoj visoravni u središtu zemlje, do Konje se lako stiže iz svih delova Turske, a najčešća veza za putnike iz Evrope je preko Istanbula. Grad ima aerodrom, kao i brzu železničku vezu.
Prilikom posete Konji, ne bi trebalo da propustite ključne lokalitete koji otkrivaju bogatu istoriju i kulturnu baštinu grada. Mevlana muzej pruža dragoceni uvid u život i učenja velikog sufijskog mistika Rumija kroz rukom pisane manuskripte i duhovne artefakte. Ljubitelji istorije mogu obići i Karataj medresu – danas Muzej pločica. Istorijsko seoce Sile poznato je po ranohrišćanskoj arhitekturi i crkvi Svete Jelene, dok džamija Aladin i obližnje Aladinovo brdo nude uvid u seldžučku arhitekturu i gradsku panoramu. Za ljubitelje prirode i opuštanja tu su jezero Tuz (drugo po veličini u Turskoj), botanička bašta Konje i „muzej leptira“ – idealno mesto za šetnju i upoznavanje lokalne flore.
Autor teksta: Ivana Labović
