Veliki broj restauratora papira i knjigovezaca bio je angažovan od strane nacističkog režima i „direktno je doprineo genocidu“ tokom Drugog svetskog rata, pokazuje novo istraživanje.
Britanska istoričarka otkrila je program koji se tokom tridesetih i četrdesetih godina sprovodio širom Evrope, a u okviru kojeg su restauratori popravljali i čistili istorijske crkvene i matične knjige, čineći ih ponovo čitljivim kako bi nacisti mogli da identifikuju osobe jevrejskog porekla.
Utvrđivanje naslednog „rasnog“ statusa
Dr Morvena Bluet, istraživačica istorije konzervacije i pridružena članica koledža Vuster pri Univerzitetu u Oksfordu, pronašla je nacistička pisma i drugu arhivsku građu koja pokazuje ulogu zanatlija u obnavljanju registara rođenja, krštenja, konverzija i brakova, kako bi se utvrdio nasleđeni „rasni“ status pojedinaca, piše Gardijan.
U različitim javnim institucijama, uključujući nemački Savezni arhiv u Berlinu, pronašla je dokumente koji svedoče o saučesništvu konzervatora, restauratora i hemičara za papir, koji su svoje veštine koristili kako u Nemačkoj, tako i u okupiranim zemljama.
„Stvarali su objedinjenu evidenciju o tome ko bi potencijalno mogao da bude ubijen – svojevrsnu listu za odstrel“, navodi Bluet. „Išli su i dalje od onoga što se od njih tražilo kako bi sproveli ‘rasnu’ registraciju stanovništva.“
Čišćenje dokumenata
U Holokaustu je ubijeno šest miliona Jevreja. Iako je bilo poznato da je za dokazivanje porekla bilo potrebno priložiti dokumentaciju, Bluet je, kako kaže, želela da istraži „konkretne tehničke mehanizme“ putem kojih je to omogućeno – pre svega kroz čišćenje i restauraciju dokumenata.
U arhivama je pronašla zvanična dokumenta o angažovanju knjigovezaca, kao i prepisku između službenika u kojoj se govori o čišćenju dokumenata, uz nadu da će ti zapisi poslužiti kao dokaz „rasne čistoće“.
Sačuvana administrativna dokumentacija pokazuje da je do 1940. godine među angažovanima bio i majstor knjigovezac Franc Krauze iz grada Nise (danas u jugozapadnoj Poljskoj).
„Destruktivni postupci“
U jednom dokumentu nacistički zvaničnik navodi: „Nemačke crkvene knjige, koje u više od stotinu hiljada svezaka obuhvataju i najmanje mesto i svako seosko imanje, predstavljaju daleko najvažniji izvor za istoriju nemačkog stanovništva, dokaz o poreklu i rodoslovlju.“
Rukopisi stari i po nekoliko vekova često su bili nečitljivi jer su postali krhki, prljavi i uhvatila ih je buđ.
Iako su imali ogroman istorijski značaj, restauratori su, prema navodima Bluet, primenjivali „prilično destruktivne postupke“. „Nije im primarni cilj bio očuvanje istorijskih artefakata, već njihova čitljivost. Nije im zapravo bilo važno šta ti predmeti predstavljaju“, navodi ona.
Rukopisi natapani glicerinom
Tako su, na primer, stranice rukopisa natapane glicerinom kako bi se tekst učinio vidljivijim, iako je takva praksa odstupala od tadašnjih standarda konzervacije. Fizičko utrljavanje glicerina moglo je dodatno da pocepa već oštećen papir i omekša vlakna, čineći ga još ranjivijim. Bluet je takođe pronašla promotivni materijal tehničkih kompanija koje su proizvodile materijale za laminiranje, korišćene za „učvršćivanje“ krhkih stranica kako bi postale čitljivije.
Bluet, koja je ranije radila kao konzervatorka slika u londonskoj Nacionalnoj galeriji, do ovih saznanja došla je istražujući organizacije za zaštitu kulturnog nasleđa uspostavljene pod nacističkim režimom. U početku joj nije bilo jasno zašto se u dokumentima govori o knjigovezačima i čišćenju crkvenih zapisa, ali je daljim istraživanjem otkrila da je reč o sistematskom projektu prikupljanja dokaza o arijevskom poreklu.
„Neokaljane reputacije“
Rezultati istraživanja objavljeni su u njenoj novoj knjizi Art Restoration Under the Nazi Regime, koju je ovog meseca objavila izdavačka kuća Palgrave Macmillan. U knjizi Bluet piše da su restauratori svojim radom „sklopili savez sa nacističkim režimom i pomagali u izvršenju zločina“. „Nagrade koje su za to dobili bile su izdašne, ali njihove reputacije uglavnom su ostale neokaljane“, navodi ona.
Majkl Dejli, direktor britanske organizacije ArtWatch UK, koja se bavi nadzorom restauratorskih praksi, ocenio je da istraživanje razotkriva „šokantnu zloupotrebu stručnosti“ i podseća na to kolika se moć nalazi u rukama onih koji kontrolišu izgled i dostupnost istorijskih dokaza — na dobro ili na zlo.
Tagovi
