Vlast mađarskog premijera Viktora Orbana imaće novog, a prema svim navodima, opasnog protivnika na predstojećim izborima 12. aprila, piše list Ekonomist (The Economist).
Peter Mađar, lider partije Tisa, bio je član Orbanovog Fidesa od 2002. godine pa sve do skandala sa predsedničkim pomilovanjem 2024. godine. Od tada, Mađar je oštar protivnik Fidesa i Orbana, kog je kritikovao za masovnu korupciju državnog aparata, a njegovu politiku „suverene, građanske, nacionalne“ Mađarske kao paravan za nedela.
NOVA POLITIČKA SNAGA U NAJKORUMPIRANIJOJ DRŽAVI EVROPE
Mađar inspiriše Mađare, naročito mlade, kao nijedan drugi političar otkako se Orban vratio na vlast 2010. godine nakon osmogodišnje pauze. (Prethodno je vladao u periodu od 1998. do 2002. godine).
Ekonomist opisuje Petra Mađara kao markantnu i harizmatičnu figuru naspram „oronulog“ Orbana; ipak, kako navodi ovaj list, njegova privlačnost biračkom telu dolazi iz obračuna sa korupcijom u državi.
Otkako je Orban došao na vlast, Fides je u velikoj meri preuzeo sudove i medije; bliski saradnici premijera Orbana postali su basnoslovno bogati. Kršenje vladavine prava navelo je Evropsku uniju da obustavi milijarde evra pomoći.
Ukoliko Mađar pobedi na sledećim izborima, zakazanim za 12. april, obećava da će „očistiti kuću“, deblokirati sredstva EU i ponovo pokrenuti stagnirajuću mađarsku ekonomiju.
„Dok je ekonomiji išlo dobro, ljudima korupcija nije toliko smetala“, rekao je jedan austrijski biznismen koji živi u Mađarskoj za Ekonomist.
Ipak, rast mađarskog BDP-a je anemičan od kraja 2022. godine.
Prošlog marta, vladina revizija otkrila je ogromne nepravilnosti u fondacijama povezanim sa centralnom bankom Mađarske, pri čemu je nestalo više od milijardu dolara.
U svom poslednjem rangiranju, organizacija „Transparency International“ proglasila je Mađarsku najkorumpiranijom zemljom u EU treću godinu zaredom.
sporno Pomilovanje i odlazak iz Fidesa
Početkom februara 2024. godine, u javnosti je otkriveno da je tadašnja predsednica Mađarske Katalin Novak tokom 2023. godine pomilovala bivšeg zamenika direktora Dečjeg doma „Košut Žuža“, Endrea Konju, koji je proglašen krivim u slučaju seksualnog zlostavljanja maloletnika u tom domu.
Konja je osuđen za pomaganje u prikrivanju slučajeva seksualnog zlostavljanja dece, čiji je izvršilac bio direktor doma Janoš Vasarhelji. Sud je utvrdio da je Konja primoravao žrtve zlostavljanja da povuku svoje iskaze.
Za otkrivanje ove afere zaslužan je sam Mađar, koji je objavio audio-snimak svoje bivše supruge Judit Varge, u to vreme ministarke pravde, kako izgovara da je pomilovanje Endreu Konji potpisla predsednica Novak.
Mađar je ovaj snimak napravio bez prethodnog Varginog znanja ili pristanka.
Skandal je rezultirao antivladinim protestima sa zahtevom da Novakova podnese ostavku, što je ona i učinila 10. februara 2024. godine. Istog dana, Varga, koja je supotpisala pomilovanje, takođe je objavila da se povlači iz Narodne skupštine i sa mesta nosioca liste partije Fides na izborima za Evropski parlament u junu 2024. godine.
Nakon što je njegova bivša supruga objavila da se povlači iz politike, Mađar je u objavi na društvenim mrežama naveo da podnosi ostavku na pozicijama u dva državna preduzeća i da se odriče mesta u upravnom odboru trećeg, mađarske MBH banke.
U nedeljama nakon objavljivanja audio-snimka, Mađar je dao niz intervjua u mađarskim medijima u kojima je žestoko kritikovao vladu, a posebno šefa kabineta premijera, Antala Rogana.
Mađar je tvrdio da je tokom svog mandata na čelu nacionalnog provajdera studentskih kredita bio primoran da favorizuje ljude bliske Orbanu na javnim tenderima, kao i da je trpeo pritiske u vezi sa aspektima svog razvoda.
Varga i Mađar su se razveli 2023. godine, a Varga je nakon skandala oko pomilovanja u medijima kasnije iznela tvrdnje da ju je Mađar tokom braka ucenjivao i zlostavljao.
Mađar u dobroj poziciji da iskoristi gnev javnosti
U aprilu 2024. godine Mađar preuzima Tisu, tada malu otcepljenu stranku, i nakon nekoliko meseci grozničave kampanje uspeva da osvoji 30% glasova na izborima za Evropski parlament u junu 2024. godine.
Od tada, Mađar povlači pažljive poteze. Njegova politička uverenja odgovaraju desnom centru i stoga je izbegavao da podrži otvoreno liberalne stavove, poput napada na Orbana zbog njegovog neprijateljskog stava prema Ukrajini.
Umesto toga, Mađar se fokusirao na korupciju, inflaciju i propadanje javnih službi, posebno bolnica.
Potpuno je prekinuo odnose sa strankama koje su predvodile opoziciju protiv Fidesa tokom protekle decenije, bilo da su liberalne ili socijalističke. Tisini kandidati za parlament, izabrani u novembru, uglavnom su politički početnici sa istaknutim ulogama u svojim lokalnim zajednicama.
Već duže od godinu dana ankete stavljaju Tisu ispred Fidesa.
Najnovije istraživanje Medijana, nezavisne agencije, pokazuje da Tisa vodi sa 40% naspram Fidesovih 33%. Mediji u Mađarskoj bliski Fidesu optužuju Mađara za ucene i porodično nasilje tokom razvoda, ali on te optužbe negira, a javnost ih nije uzela za ozbiljno.
Mađar je „pokazao teflonski kvalitet, poput Trampa“, kaže Kristijan Orban, investitor (nije u srodstvu sa premijerom) za Ekonomist.
Ipak, velika prednost u anketama nije garancija.
„Biće to slobodni, ali ne i fer izbori“, upozorava Peter Kreko iz budimpeštanskog istraživačkog centra Political Capital.
Fides ima ogromnu finansijsku i propagandnu prednost. Orban deli poklone: doživotno oslobađanje od poreza na dohodak za majke sa troje ili više dece proširuje se i na majke sa dvoje dece.
Penzioneri su u januaru dobili bonus u vidu 13. penzije; u februaru će dobiti i 14. penziju. Javni servis služi kao megafon Fidesa, baš kao i skoro sve lokalne novine u unutrašnjosti, navodi Ekonomist.
Da li će Mađar uspeti da se izbori sa Orabnovom izbornom mašinerijom?
Najvažnija je sistematska pristrasnost mađarskog izbornog sistema u korist Fidesa, koji je Orban usavršavao više od decenije.
Prema starom sistemu, parlament je imao 386 mesta, pri čemu se 176 biralo u većinskim jedinicama, a ostatak po proporcionalnom sistemu.
Godine 2011., Fides je progurao zakon kojim se broj mesta smanjuje na 199, od čega 106 predstavljaju većinske okruge. Kao najveća partija, Fides je težio da osvoji većinu tih okruga, čime je uvećavao svoju parlamentarnu većinu, a granice mnogih okruga su prekrojene kako bi se povećala Fidesova prednost, što čini klasičan primer džerimanderinga.
Konsultantska kuća „Eurasia Group“ smatra da Tisa treba da pobedi Fides sa četiri do pet procenata razlike kako bi osvojila većinu u parlamentu. U ovom trenutku, to deluje kao verovatan ishod.
Orban pokušava da ocrni Mađara kao marionetu EU. Sa druge strane, lider Tise po svemu sudeći izbegava bilo kakvu povezanost sa međunarodnim liberalima.
Kako navodi Ekonomist, pre dolaska u Mađarsku, njihov dopisnik je imao zakazane intervjue sa nekoliko Tisinih kandidata. Po dolasku u Budimpeštu, svi su naglo otkazani.
Tagovi
