Istorija i slučaj su se još jednom poigrali. Peter Mađar je pobedio na Uskrs (istina na pravoslavni) Viktora Orbana, a trebalo bi formalno da preuzme funkciju premijera Mađarske 9. maja, na Dan Evrope. To je okvir za poslednji čin savršenog političkog „oceubistva“ koje se konzumiralo u krugu od dve godine, odnosno od izlaska Mađara iz Fidesa zbog serije pedofilskih i pravosudnih skandala čiji su akteri bili ljudi pod zaštitom Orbana.
Mađarska istorija ne beleži veliki broj pobeda ili slavnih i dičnih događaja, što je jedan od ključnih razloga nostalgičnog, a neki bi rekli i patetičnog, patriotizma. Pobeda Petera Mađara se u tom kontekstu doživljava kao jedan od tri velika događaja u posleratnoj istoriji naših severnih komšija, to jest odmah iza revolucije iz 1956. godine i promene komunističkog režima 1989. godine.
Nacionalna politička karijera Viktora Orbana počela je sa uzvikom „Rusi kući“ (Ruszkik haza) 1989. godine i mogla bi da se završi sa istim. Razlika je u tome što ga je Orban uzvikivao pre 37 godina po padu Berlinskog zida, a proteklih nedelja su ga skandirali milioni Mađara optužujući ga za ponizan odnos prema Kremlju.
„Srećno, nova Mađarska“, novi je slogan u Budimpešti nakon epohalne promene vlasti. On je pozajmljen od kantautora Lasla Vaslavika koji je tako nazvao zbirku pesama nastalih u turbulentnoj 1989. godini tokom rušenja komunističkog režima.
***
MELONI I MAĐAR: LIDERI NOVE DESNICE
Era uspona antievropske desnice, koju kolokvijalno definišemo kao suverenističku i populističku, počela je pobedom Viktora Orbana u Mađarskoj. Bila je to prva vidljiva posledica ekonomske krize iz 2008. godine. Zatim je krenula spirala uspona suverenista, nisu svuda osvojili vlast, ali su postali najjače ili relevantne snage u velikoj većini zapadnih društava.
Do ubrzanja je došlo pre 11-12 godina sa velikom migrantskom krizom. Poljski kleropopulisti Jaroslava Kačinjskog osvajaju vlast u Varšavi 2015. Velika Britanija pola godine kasnije izglasava Bregzit iza kojeg su stajali suverenisti i populisti. U SAD je pobedio Donald Tramp. U Italiji su na vlast došli populisti Pokreta pet zvezda i suverenisti Matea Salvinija. Nacionalno okupljanje u Francuskoj postaje pojedinačno najjača partija u Petoj republici, a Alternativa za Nemačku u Saveznoj Republici. Suverenisti i populisti osvajaju ili ulaze u vlast u Belgiji, Holandiji, Švedskoj i Finskoj.
Orbanov poraz prošle nedelje bi mogao da bude najava početka kraja sezone antievropske desnice. Istini za volju, kada se budu pisale istorije našeg doba, prva žena premijer u istoriji Italije Đorđa Meloni mogla bi da bude drastično revalorizovana kao začetnica nove evropske desnice.
Melonijeva je bila preteča Petera Mađara. Ona je takođe konstruisala stranku od nule, istina, bilo joj je potrebno mnogo više vremena da stigne na vlast nego lideru Tise.
Melonijeva je očistila, u dobroj meri, svoju stranku od Musolinijevih nostalgičara – nasleđa iz prethodnih partija u kojima je delovala – i lansirala novu desnicu, proatlantsku, a po pitanju EU, između federalističke linije demohrišćana i evroskepticizma ekstremne desnice. Valja podsetiti da Orbanov prvi saveznik u Italiji nije bila Melonijeva, već Mateo Salvini, kao i da je Melonijeva uspešno svela Salvinijevu Ligu sa 34 odsto glasova na jednocifren broj u krugu od samo tri godine.
Nije čudo što je Mađar u izbornoj noći pričao sa velikim entuzijazmom o Đorđi Meloni, i pored toga što je ona podržala – doduše vrlo mlako – Viktora Orbana u izbornoj trci.
Neće biti iznenađenje, iako je Mađarova Tisa ušla u Evropsku narodnu partiju, da novi mađarski lider krene stopama Melonijeve, pogotovo unutar EU. To bi svakako bila dobra vest za one koji stoje uz Ukrajinu, ali ne bi bila sjajna za zagovornike dubljih integracija EU, a ni za ekspresno proširenje EU, barem kada su u pitanju Ukrajina i Moldavija. Mađar neće praviti probleme oko pomoći Ukrajini, ali hoće oko njenog približavanja EU, pogotovo ako se radi o prečici.
I pored toga što se pobedi Mađara obradovala najviše levica u Evropi, on ostaje nacionalista, desničar, istina tvrd, ne i ekstreman. Njegov moto za EU, i pored toga što želi da uvede Mađarsku u evrozonu, glasi: less is more. Drugim rečima, Mađar bi želeo funkcionalnu EU, ali ne i federalnu.
CEO TEKST PROČITAJTE U NOVOM BROJU NEDELJNIKA KOJI JE OD ČETVRTKA, 23. APRILA, NA SVIM KIOSCIMA I NA NSTORE.RS
Nedeljnik #745Nedeljnik
Tagovi
