Da li želite da preuzmete Nedeljnik android aplikaciju?

DA | NE

Nedeljnik

Šta znamo o srpskoj pradomovini: Akademik Aleksandar Loma za Nedeljnik

"Srpska pradomovina" bi po već pomenutom načelu bilo područje nastanka starosrpskog jezika. On se iz poznopraslovenskog kontinuuma izdvojio na Balkanu, u poslednjim stolećima prvog milenija
Datum: 13/04/2018

Šta znamo o srpskoj pradomovini: Akademik Aleksandar Loma za Nedeljnik

Foto Igor Pavicevic

On je jedan od onih velikih ljudi koji su za ovu napaćenu naciju uradili mnogo, a da to nikada nisu - u nastupima, razgovoru - isticali u prvi plan. On je ono što smo pod pojmom "univerzitetski profesor" zamišljali kad smo bili mali, ispričala mi je prijateljica, inače profesorica na Beogradskom univerzitetu, kada sam joj pomenuo da planiram da uradim intervju sa akademikom Aleksandrom Lomom, profesorom na Odeljenju za klasične nauke Filozofskog fakulteta u Beogradu.

Naš sagovornik je jedan od najpoznatijih lingvista, filologa, onomastičara, etimologa... koji se u seriji "Razgovora sa akademicima" osvrće na dugo vođene naučne polemike i postavljane različite hipoteze o slovenskoj pradomovini, kao i na to da li se ovo pitanje može u slavistici smatrati zatvorenim.

"Već ono pra- u reči 'pradomovina' nagoveštava da nema i verovatno nikad neće biti konačnog i opšteprihvaćenog odgovora na to kao ni na druga pitanja koja zadiru u prošlost pre pisanih izvora, praistoriju. To ne znači da će ljudi prestati da istražuju svoje prapočetke. U tim traganjima za pradomovinom osim racionalnog ima i emotivnog."

 

Kako vi uopšte doživljavate srpsku pradomovinu? I koje su njene glavne karakteristike?

"Srpska pradomovina" bi po već pomenutom načelu bilo područje nastanka starosrpskog jezika. On se iz poznopraslovenskog kontinuuma izdvojio na Balkanu, u poslednjim stolećima prvog milenija; distinktivno srpske jezičke crte srećemo oko 950. godine u spisu "O narodima" vizantijskog cara Konstantina Porfirogenita. Tada su Srbi živeli na istoku nekadašnje rimske provincije Dalmacije, koja je zahvatala i zapadne delove današnje Srbije; geografski, to je u središtu sliv Drine sa Limom, na istoku slivovi Kolubare, Zapadne Morave i Ibra, na zapadu, Neretve i Morače. Isti Porfirogenit pripoveda nam da su se preci balkanskih Srba na poziv istočnorimskog cara Iraklija, koji je vladao 610-641, doselili u Dalmaciju sa severa Evrope, iz tzv. "Bele" ili "Nekrštene" Srbije s onu stranu tadašnjeg Franačkog carstva. Plemensko ime Srbi je starije od te seobe i doneseno je na Balkan iz stare, predbalkanske postojbine. Da li je to bila nekada velika teritorija njihovih severnih imenjaka u Polablju, Lužičkih Srba, sporno je, jer je u prošlosti isti etnonim - narodnosno ime - posvedočen i u Poljskoj i na staroruskom prostoru.

Lužičkosrpski je među slovenskim jezicima tipološki sasvim različit od balkanskog srpskog, najbliži češkom i poljskom, ali se to objašnjava kao rezultat gotovo hiljadu i po godina samostalnih razvoja dvaju jezika; u VII veku još su preci i jednih i drugih govorili praslovenski. Neke dijalekatske veze iz vremena pre razdvajanja ipak se prepoznaju u leksici. Najveća zagonetka ostaje pomen etnonima Serboi oko 150. godine n.e. u geografskom spisu Klaudija Ptolemeja, koji ga smešta u stepski pojas severno od Kavkaza, između Azovskog mora i Kaspijskog jezera. Na tom prostoru tada nisu živeli Sloveni, nego iranska plemena, Sarmati i Alani; to je dalo povod pretpostavci da su prvobitni Srbi bili sarmatsko-alanski ogranak koji se, možda ispred hunske najezde u IV veku, preselio među Slovene i u njih pretopio, ostavivši im svoje ime, kao što su se, recimo, Sloveni na severoistočnom Balkanu prozvali Bugarima po osvajačkom turskom plemenu, a Francuzi, koji se smatraju potomcima romanizovanih Gala, po germanskim Francima.

Najbližu paralelu predstavljao bi slučaj Hrvata, čije je ime gotovo sigurno sarmatskog porekla. Za etnonim Srbi nema tako pouzdane etimologije. Iznesene su razne pretpostavke, od kojih je meni najbliža ona koja ga vezuje sa prefeudalnim nazivom za slobodne članove seoske zajednice, starosrpskim sebri, ruskim sjabri.

 

CEO TEKST PROČITAJTE U RUBRICI RAZGOVORI SA AKADEMICIMA, U AKTUELNOM NEDELJNIKU KOJI JE NA KIOSCIMA OD 12. APRILA, ILI U DIGITALNOM IZDANJU KOJE JE DOSTUPNO NA NOVINARNICA.NET


Ukupno komentara: 1



Sva polja su obavezna.



neidealni
14.04.2018 - 09:32
tko smo bili a tko jesmo
Sudeci po svemu prvi, najveci i najgori krivci su Huni i Avari.