Da li želite da preuzmete Nedeljnik android aplikaciju?

DA | NE

Feljton

Istorija Republike Srpske (6): Karađorđe je u ličnom pečatu imao grbove Srbije i Bosne

Bosna je cilj svih velikih pokreta srpskog naroda za oslobođenje. Kako su se Srbi podigli na ustanak u Krajini 1809, kako je propalo ujedinjenje 1876. godine. Feljton baziran na antologijskoj knjizi Istorija Republike Srpske dr Nenada Kecmanovića i dr Čedomira Antića
Datum: 10/02/2017

Istorija Republike Srpske (6): Karađorđe je u ličnom pečatu imao grbove Srbije i Bosne

Bosanski pašaluk je početkom 19. vijeka tavorio kao krajnja periferija Osmanskog carstva. Mirom u Svištovu iz 1791. ustalila se granica carstva na krajnjem zapadu. Za razliku od Beogradskog i Vidinskog pašaluka, gdje su hrišćani činili izrazitu većinu stanovništva, u Bosni su muslimani bili brojna manjina, a u središnjim i zapadnim krajevima - sa nastankom novovjekovne Srbije i u pograničnom pojasu na istoku - u Podrinju, bili većina i činili ne samo gradsko već i seosko stanovništvo. Bosna je činila krajište - granicu prema Habzburškoj monarhiji. Početkom 19. vijeka u Beogradskom i Vidinskom pašaluku zavladali su odmetnuti janičari. Tokom pola stoljeća dvojica sultana - Selim Treći (1789-1807) i Mahmud Drugi (1808-1839) pokušavali su bezuspješno da reformišu carstvo. Bosanski begovat suprotstavio se tim naporima. Kada je 1804. izbio Prvi srpski ustanak - najveći narodni ustanak u istoriji Osmanskog carstva - našao se u sukobu sa svojim pravoslavnim podanicima, pobunjenicima u susjednom pašaluku, ali i sa središnjim vlastima u Carigradu.

Bosanski begovi su bili privrženi ideji osmanske države, posebno starim danima moći i slave, feudalnom poretku i islamu. Ipak, iako su četvorica beogradskih dahija vodila porijeklo iz Bosanskog pašaluka, odnos begova prema ovim nasilnicima nije bio jednak. Sarađivali su sa zvorničkim kapetanom Mehmed-begom Vidajićem, ali ne i sa srebreničkim Hadži-begom. Ustanak je u prvo vrijeme bio prije svega usmjeren protiv dahija. Zato, kada je u proljeće u Beogradski pašaluk ušao bosanski vezir Bećir-paša na čelu 3.000 muslimanskih boraca iz srednje i istočne Bosne, nije došlo do sukoba sa ustanicima. Bosanski vezir započeo je pregovore koji su doveli do pada, bekstva i kasnije pogubljenja dahija. Srpski ustanici su zato zaustavili već podignuti ustanak u Rađevini i Jadru koji su pripadali Bosanskom pašaluku. Njihovi stanovnici dobili su izvjesne privilegije. U Hercegovini i Bosni izbijanje ustanka izazvalo je pokret pravoslavnih hrišćana. Nemir se posebno osjećao u Hercegovini. Međutim, kada je 1805. izbila jedna buna u Drobnjacima, Turci su je brzo ugušili. U Dubrovniku se već tokom ljeta 1804. pričalo da će ustanici sa Karađorđem na čelu uskoro preći u Bosnu, gdje ih tamošnji Srbi "jedva čekaju".

Bitka kod Mišara, pored Šapca, odigrala se 13. avgusta 1806. godine. Bila je to najveća bitka srpskog ustanka. Poslije dva mjeseca borbe od velike turske vojske ostalo je svega nekoliko stotina ratnika koje su u Šapcu opsjedali srpski ustanici. Age i begovi iz Bosanske Krajine su brojno prepolovljeni: od 1.000, koliko ih je ušlo u Beogradski pašaluk, preko Drine se vratilo tek 500. Na Mišaru je pao cvijet bosanskog begovata. Među mnogima, poginuli su Sinan-paša Sijerčić iz Goražda, Mehmed Salih-beg Kulenović iz Kulen Vakufa, derventski kapetan...

Početkom 1807. preko Drine su na nekim mjestima prešli dijelovi vojski sa Jakovom Nenadovićem, Lukom Lazarevićem i, dalje na jug, Milanom Obrenovićem na čelu, koje su zajedno brojale 12.000 ustanika. Širom sjeverne Bosne, u oblasti Dervente, pa sve do rijeke Vrbasa i Kozare, djelovale su hajdučke čete. Kažnjavajući narod u Podrinju, Ali-paša Vidajić spalio je nekoliko sela i manastir Tavnu. U maju iste, 1807, godine srpska vojska je prešla Drinu. U borbama oko Zvornika i Bijeljine suprotstavio im se i sam bosanski vezir. Tek po dolasku pojačanja i uz francusku pomoć u topovima i puškama, Turci su konačno potisnuli srpske čete preko Drine. Crnogorske čete i ruska vojska napali su Trebinje i Nikšić, ali nije došlo do ustanka Srba u Hercegovini.

 

Bosanski begovi su bili privrženi ideji osmanske države, posebno starim danima moći i slave, feudalnom poretku i islamu. Ipak, iako su četvorica beogradskih dahija vodila porijeklo iz Bosanskog pašaluka, odnos begova prema ovim nasilnicima nije bio jednak


U Bosanskoj Krajini je od 1807. pripreman ustanak, na čijem čelu se nalazio puškar iz Bosanske Gradiške Jovan Jančić. U zavjeri je učestvovao i sarajevski mitropolit Benedikt Kraljević. U nemirnoj Krajini 1808. jedan srpski seljak ubio je čak banjalučkog kapetana. Ipak, tek septembra 1809, u vrijeme krize Prvog srpskog ustanka, buna u Bosanskoj Krajini, koja je pripremana sporo i široko, a bez podrške neke od velikih sila, izbila je stihijski u krajevima između rijeka Une i Bosne. Nesuđeni vođa bune Jančić smjesta je uhapšen u Gradišci. Mada su se na oružje digle hiljade srpskih seljaka, a Turci su se u prvo vrijeme zatvorili u gradove, ustanak je bio loše organizovan i tako osuđen na neuspjeh. Jančić je ubrzo pogubljen. Turske trupe su, zajedno sa pojačanjem iz Banjaluke i, kasnije, iz Bihaća, uspjele da uguše bunu. Iako je Jančićeva buna trajala svega nekoliko dana, a njen vođa nije uspio ni da izađe iz Gradiške. Uslijedila je vladavina terora. Odsječene glave i uši mnogih ustanika poslane su u vezirski grad Travnik. Austrijski zapovjednik sa granice javio je u Beč da su gradovi na Savi i Uni "okićeni" odsječenim glavama. Buntovne planine Motajica i Kozara pokorene su do sredine oktobra 1809. godine. Zarobljeni ustanici su dovođeni u selo Mašiće, gdje su nabijani na kočeve. Tek su ramazanski post i protesti pojedinih Turaka zaustavili pokolje Srba.

Ustanak u Hercegovini kontrolisala je Crna Gora. Pokušaj Mića Ljubibratića da organizuje veliku narodnu skupštinu sa vođom prečanskih Srba Svetozarom Miletićem na čelu i "Nacrt zakona za Hercegovinu" potekao iz pera učenog Valtazara Bogišića, nisu sazvani odnosno usvojeni u Hercegovini, koja je praktično uključena u crnogorsku državu. Sve ove zamisli bile su usmjerene ka objedinjavanju rješavanja srpskog nacionalnog pitanja i suštinskom nastavku srpske nacionalne revolucije kakva je započeta u Beogradskom pašaluku 1804. godine. Knez Nikola Prvi je sklonio i marginalizovao Ljubibratića, koji će kasnije, u pokušaju da pređe u Bosnu, pasti u austrijsko ropstvo. Njegovog protivnika, vojnog komandanta ustanka Peka Pavlovića, taktički je stavio pod komandu vojvode Petra Vukotića kada je ustanak početkom 1876. dobio svoj "đeneralštab".

Bosanski ustanak dobio je centralno vođstvo na skupštini u Jamnici, održanoj 16. i 17. decembra 1875. godine. Okupljene narodne starješine izabrale su poseban odbor da vrši dužnost privremene vlade. Uoči srpsko-turskog rata iz 1876. Srbija je pojačala djelovanje svojih povjerenika u Bosni. Ipak, dolazak ruskog generala Černjajeva na čelo srpske vojske doveo je do potpune promjene ratnog plana - umesto na Bosnu, srpska vojska trebalo je sad da napreduje ka Nišu i Makedoniji.

Najbrojnija četa vojevala je između Save i Vrbasa, na Kozari. Brojala je pet stotina ustanika. U blizini Rajlovca djelovale su dvije čete sa četiri stotine ljudi, u istom kraju pop Karan predvodio je oko dvije stotine ljudi. Od Vrbasa do rijeke Bosne krstarile su manje čete. Svi ustanici su bili naoružani zastarjelim puškama ostragušama. Do kraja maja 1876. u Bosni nije bilo ni dvije hiljade ustanika pod oružjem, a procjenjivalo se da sposobnih za borbu ima oko deset hiljada. Jedan od srpskih agenata iz Sarajeva javljao je u Beograd da "ni pola Bosne" nije pobunjeno. Međutim, Glavni odbor je obećavao da će se, na znak dat iz Srbije, Bosna dići za osam dana. Od srpske vlade su tražili još hiljadu pušaka, novac za municiju i hranu.

Za razliku od vjerskog rata na koji je pozivalo Osmansko carstvo, proklamacija komandanata srpske vojske Ranka Alimpića i Franje Zaha od 14. jula 1876. upućena svim stanovnicima Bosne i Sandžaka, bez razlike vjere i nacije, pozivala je na borbu za moderno i pravedno društvo, u kojem su svima zajemčeni ravnopravnost, građanske i verske slobode, lična i imovinska bezbjednost.

U proljeće 1877. Rusija je zaratila sa Osmanskim carstvom. Srpski ustanak u Bosni je od tog vremena posvećen pomaganju ruskog ratnog napora. Ustanak u Bosni je, međutim, sredinom ljeta 1877. pretrpio težak poraz. Turske trupe su uspjele da velikim napadom iz četiri pravca, takođe sa austrougarske teritorije, 4. avgusta napadnu glavninu ustaničkih snaga kod Crnih potoka. Oko 3.000 ustanika potpuno je poraženo. Mileta Despotović, srpski oficir koji se nalazio na čelu ustanka u ime kneza Srbije, morao je da prebjegne preko granice, gdje su ga austrougarske vlasti uhapsile.

Još tekstova OVDE

NA SVIM KIOSCIMA I U SVIM KNJIŽARAMA "ISTORIJA REPUBLIKE SRPSKE"

 

 



Ukupno komentara: 3



Sva polja su obavezna.



Samac
12.02.2017 - 10:23
Zelja
Nestat ce je akobogda.
Hamo
13.02.2017 - 12:44
aganovicm20@gmail.com
Ako su u Bosni u srednjem vijeku i kasnije živili Srbi, a ne Bošnjaci ili Bosanci pravoslavci, gdje se nalaze njihove zadužbine i spomenici kao u Srbiji ili na Kosovu. Garašanin je 1844. godine po povratku iz Bosne pisao da u Bosni žive Bosanci islamske, pravoslavne i katoličke vjeroispovijesti. Sve je ovo falsifikovanje istorije.
Agitprop
17.02.2017 - 01:59
Istorija?
Istorija Republike Srpske...ahahahahahahaha...a koliko seze ta istorija? 24.godinice...ahahahahahahaha...