Da li želite da preuzmete Nedeljnik android aplikaciju?

DA | NE

Društvo

Istorija Crkve Svetog Save na Menhetnu: Od kralja Petra do patrijarha Pavla

Crkva je ponuđena Srbima, kao i ruskoj i grčkoj pravoslavnoj zajednici. Odlučeno je, ipak, da se proda Srbima, iz više razloga: srpski narod nije imao crkvu na istočnoj obali i projekat je podržavao jugoslovenski kralj Petar II, ali je svemu kumovao i dugogodišnji prijateljski odnos vladike Nikolaja Velimirovića sa engleskom anglikanskom crkvom, a posebno njegove bliske veze sa biskupom Meningom
Priredila Zorica Marković
Datum: 02/05/2016

Istorija Crkve Svetog Save na Menhetnu: Od kralja Petra do patrijarha Pavla

Foto Marko Milačić

Srpska pravoslavna crkva Sveti Sava na Menhetnu, koja je izgorela u strašnom požaru na Uskrs, oduvek je bila duhovno i društveno sedište srpskog naroda ne samo u Njujorku ili Sjedinjenim Državama, već i onih širom sveta koji su dolazili na istočnu obalu SAD.

Proslavljeni američka spisteljica Idit Vorton (Džons), koja se udala se za uglednog Edvarda Vortona 1885. godine u ovoj crkvi - dok je još nosila ime Svetog Trojstva - kasnije je ovekovečila crkvu u svom poznatom romanu "Doba nevinosti".

Pod imenom Crkva svetog trojstva postojala je pre nego što je otkupljena od Episkopalne njujorške crkve 1943. godine (a osveštana sledeće godine). Sagrađena je 1850. godine po idejnom rešenju arhitekte Ričarda M. Apdžona, u gotskom stilu. Ova crkva bila je važna Episkopalnoj crkvi sve do 1915, kada je taj deo grada komercijalizovan, a parohijani su počeli da se sele severnije.

Kupljena je za 30.000 dolara - po današnjim merilima oko 460.000 dolara - jer je srpski narod želeo svoju svetinju u istočnom delu Amerike. Prema podacima, sami su sakupljali novac i isplaćivali je u ratama. Interesnatno da je, još dok je pripadala episkopalnoj crkvi, u njoj 1865. godine održana prva pravoslavna liturgija u SAD. To je bio toliko važan događaj da je i Njujork tajms izveštavao o tome kao o "neobičnom istorijskom događaju", koji se odvijao povodom inauguracije rusko-grčke crkve u Americi.

Srpska pravoslavna crkva u Njujorku osnovana je 1937. godine i zvanično je registrovana 1940. Skromna zajednica Srba sa Vojislavom Gaćinovićem na čelu, održala je prvu liturgiju u prostorijama Srpskog dobrotvornog društva osnovanog 1896. Ubrzo nakon toga, otkupili su zgradu oštećenu požarom u 22. ulici, sa planom da izgrade crkvu.

S dolaskom Dušana Šukletovića, srpska zajednica je aktivno započela organizaciju svog društvenog i duhovnog života u Njujorku. Episkopski biskup Vilijam Mening iz katedrale Svetog Jovana Bogoslova u 116. ulici, ponudio je Srbima mesto u crkvi, da ne bi morali da popravljaju onu stradalu u požaru, gde su se održavale službe.

Po okončanju zvanične kupovine crkve 11. juna 1944, srpski episkop Dionisije, sa grčkim vladikom i ruskim episkopom i jednim brojem sveštenstva, zvanično je osveštao crkvu. Svečanosti su prisustvovali predstavnici različitih crkava, posebno episkopalne, kao i jugoslovenski ambasador u izgnanstvu, Konstantin Fotić. Osveštavanjem srpske pravoslavne crkve Sveti Sava, uspostavljen je duhovni centar koji je privlačio mnoge vernike rasute širom sveta, ne samo one iz SAD.

Crkva je ponuđena Srbima, kao i ruskoj i grčkoj pravoslavnoj zajednici. Odlučeno je, ipak, da se proda Srbima, iz više razloga: srpski narod nije imao crkvu na istočnoj obali i projekat je podržavao jugoslovenski kralj Petar II, ali je svemu kumovao i dugogodišnji prijateljski odnos vladike Nikolaja Velimirovića sa engleskom anglikanskom crkvom, a posebno njegove bliske veze sa biskupom Meningom i Edvardom Vestom.

Ceo crkveni kompleks sa sve nameštajem kupljen je 1942. godine za 30.000 dolara. Po završetku Drugog svetskog rata, to je bilo jedino mesto gde su srpski migranti mogli da se sretnu, i očuvaju veru i nacionalni identitet. Istovremeno je bilo mesto za učenje engleskog jezika i ulazak u novu, nepoznatu kulturu i društvo.

Vladika Nikolaj je u Njujorku proveo oko sedam godina, da bi se pred kraj života povukao u manastir Sveti Tihon, gde je preminuo 18. marta 1956. godine. U crkvu su redovno dolazili i kralj Petar II i cela porodica Karađorđević u izgnanstvu.

Do trenutka dok crkva nije izgorela u vatrenoj stihiji ovog Uskrsa, mnogo je ulagano u nju. Godine 1962. vizantijski ručno rađen ikonostas donet je iz Manastira Sveti Naum u Ohridu. Ikone na ikonostasu delo su ruskog ikonopisca Ivan Meljinkova. Kasnih šezdesetih, snažna eksplozija iz 26. ulice uništila je originalno oslikano vitraž staklo na prozorima, koji su kasnije zamenjeni vitražima u vizantijskom stilu. Crkva je proglašena zgradom od nacionalnog značaja i lokalne vlasti su prepoznale da zaslužuje posebnu pažnju zbog svog specifičnog izgleda, karaktera i istorijskog značaja, i da je nezamenljiva za Njujork zbog svoje estetike, nasleđa i kulturnih karakteristika.

Patrijarh Pavle posetio je crkvu u oktobru 1992. godine, što je bilo prvi put da neku crkvenu zajednicu u Njujorku poseti patrijarh.

Jovana Djurdjević, koja ima 22 godine i rođena je u Americi, nakon požara, objasnila je reporterima Njujork tajmsa zašto je crkva važna za srpsku zajednicu u Njujorku: "Odrasla sam ovde. Krštena sam ovde. Gledala sam sve moje prijatelje kako se žene i udaju ovde. Ovde sam dolazila svake nedelje. Ovde sam naučila srpski jezik".

 


Ukupno komentara: 0



Sva polja su obavezna.