Da li želite da preuzmete Nedeljnik android aplikaciju?

DA | NE

Le Monde

Svet

Koridori razdora: Kina, Indija i Japan ulažu u Bengalski zaliv

Suparništvo se gradi oko novih „puteva svile“, koji se umnogome razlikuju od romantičnih slika iz XIX veka
PIŠE SAMUEL BERTE, istoričar
Datum: 14/12/2018

Koridori razdora: Kina, Indija i Japan ulažu u Bengalski zaliv

Daleko od zapadnih radara, sever Bengalskog zaliva je pozornica snažnog rivalstva za kontrolu saobraćaja. Suparništvo se gradi oko novih „puteva svile“, koji se umnogome razlikuju od romantičnih slika iz XIX veka. Tačka preokreta bila je početkom 2013, kada je kineska vlada pokrenula inicijativu „Jedan pojas, jedan put“, najpre poznatu po svom engleskom akronimu OBOR (One Belt, One Road – Jedan zaliv, jedan put, prim. prev.), i koja je zatim postala BRI (Belt and Road Initiative – Inicijativa za pojas i put, prim. prev.), investicioni program za ulaganje u infrastrukturu i transport.

Uključeno je šezdeset osam zemalja, a troškovi projekta mogli bi da pređu deset milijardi dolara, sa ambicijom da rekonfigurišu promet između Azije, Bliskog istoka, Afrike i Evrope (1). Ovo širenje investicija ‒ koje prate strateška partnerstva ‒ često uključuje i vojnu dimenziju.

Na kinesko finansiranje izgradnje luka u Indijskom okeanu, kao što su luka Gvadar u Pakistanu i Kolombo u Šri Lanki, indijska vlada, s druge strane, gleda kao na pravljenje strateškog kruga oko njenog prostora koji ona naziva „bisernom ogrlicom“.

Na raskrsnici zemaljskog „puta svile“ sa jugoistoka i pomorskog „puta svile“ u severnom delu Bengalskog zaliva, odmeravaju snage Kina, Indija, Japan i njihovi brojni saveznici. Neki to nazivaju „velikom igrom“, podsećajući na istorijsko rivalstvo između Britanske imperije i Ruskog carstva u Aziji u XIX veku. Jedan od glavnih ciljeva je kontrola pristupa zalivu, od regije Čitagong, prve luke Bangladeša, ili od države Rakajn (Burma), gde se nalaze Rohindže, čiji su progoni i proterivanja zabeležili dramatično ubrzanje prošle godine.

U aprilu 2015, vlada Bangladeša, koja je međutim bliska Pekingu, zalagala se za japanski projekat izgradnje luke na otvorenom moru u Matarbariju, u oblasti Koks Bazar, nedaleko od Čitagonga, u vrednosti od 4,6 milijardi dolara i sa pozajmicom pod vrlo povoljnim uslovima (0,1% kamate na trideset godina za četiri petine ukupne sume).

To uključuje snabdevanje četiri elektrane na ugalj, tranzitnu stanicu za tečni prirodni gas i izgradnju industrijskog koridora sa auto-putevima i železničkim saobraćajem. Sve do sada nije otkriven nikakav precizan plan o tome da li se počelo sa gradnjom prve elektrane od 1.200 megavata (2).

Dakle, japanski projekat se pokazao poželjnijim od onog koji je nudio jedan kineski konglomerat, koji je u početku bio razmatran za razvoj luke istog tipa malo južnije, u Sonadiji. Teško je ne videti u tome onu drugu stranu širenja „puta svile“ (3), i dokaz da tu postoji jaka konkurencija.

Granična područja između severoistoka Indije, Bangladeša, Burme i Kine leže na obroncima Himalaja i strmim brdima (Patkaj), pokrivenim gustom vegetacijom. Uprkos takvoj topografiji, njih su oživljavale trgovinske mreže koje su bile vrlo aktivne sve do XX veka. Zatim su nove države uspostavile vrlo restriktivan režim prelaska njihovih ionako vrlo spornih granica. Čak i danas, ove oblasti pružaju utočište gerili koja se bori za autonomiju, vrlo jakim militantnim snagama ‒ često sa pravom odlučivanja ‒ i intenzivnoj aktivnosti krijumčara.

Luka Čitagong i njena regija vraćaju se na scenu u prvi plan zbog pristupa koji nude Bengalskom zalivu, čije su zapadne obale granica jednog mora lišenog velikih finansijskih sredstava. Razvojni projekti luka na otvorenom moru deo su želje da se organizuje promet na celom prostoru koji spaja jugozapad Kine, istočni deo himalajskog platoa, severoistok Indije i Burmu.

Premeštanje stanovništva

Indijska obala, multimodalni projekat transporta oko reke Kaladan (Kaladan Multi-Modal Transit Transport Project) i projekat auto-puta koji povezuje Indiju, Burmu i Tajland (India-Myanmar-Thailand Trilateral Highway) nalaze se još uvek samo na papiru, i u velikoj meri ostaju virtuelni. Izgradnja jednog koridora između luke Sitve, u Rakjanu (Burma), i države Mizoram (Indija) takođe je na dnevnom redu a da detalji o tome nikome nisu poznati.

Sitve se nalazi u neposrednoj blizini jedne luke i jedne slobodne zone pod kineskom kontrolom (Kjaukpju), kao i nalazišta prirodnog gasa Šve, povezanog gasovodom sa kineskom provincijom Junan ‒ koja prima već, od maja 2017, nerafinisanu naftu zahvaljujući naftovodu koji je postavljen uprkos otporu lokalnih predstavnika, naročito seljaka pripadnika naroda Šan i Arakan, koji su raseljeni.

U saradnji sa burmanskim režimom, širenje Kine u ovoj regiji je preuzelo vođstvo nad širenjem Indije. Japan je svakako odneo pobedu sa svojim projektom luke u Bangladešu. Ali da li će to biti dovoljno da se uspostavi ravnoteža prema dominaciji koju ima Peking nad reorganizacijom struja u zalivu?

Bilo da se radi o kineskom „putu svile“ ili njemu konkurentskim indijskim i japanskim projektima, novi tokovi sirovina i robe skreću u koridore, u središta i slobodne zone koje zaobilaze lokalno stanovništvo, jačajući sukobe i izazivajući ogromne eksproprijacije. U Bangladešu, Burmi i Šri Lanki, ove investicije, kojima upravljaju konglomerati povezani sa zemljama koje ih finansiraju i kontrolišu, razvijaju se u dogovoru sa lokalnim državnim vlastima, u kojima vojska igra glavnu ulogu. Veoma često, ta saradnja se uspostavlja po cenu stabilnosti lokalnog stanovništva, ili čak njegovog prisustva na tim prostorima.

Otuda, vojska igra vodeću ulogu prilikom prenosa vlasništva nad zemljištem i u obezbeđivanju ovih međunarodnih enklava stvorenih na nacionalnim teritorijama, kao što je naftovod China National Petroleum Corporation (CNPC) u Sitveu (4). Razvoj tih velikih projekata oslanja se na teritorijalni i društveni inženjering nasleđen od britanskih kolonizatora. On je opravdavao etničko i konfesionalno deljenje na štetu manjina i hibridnih identiteta.

U Burmi, kontrola raseljavanja i ovaj socijalni inženjering stoje u pozadini nasilnog proterivanja Rohindža, muslimanskog naroda, ujedno arakanskog i bengalskog po svojoj kulturi i jeziku (5). Jedan deo ove zajednice čine potomci onih koje su kao radnu snagu prisilno naseljavali u Arakan sami lokalni vladari (od XV veka do 1692. godine) (6), a zatim je to činio London kada je bivše kraljevstvo administrativno pripojeno Indiji pod britanskom dominacijom (1824–1937). Danas je njihova zemlja dobila jednu sasvim drugačiju vrednost.

Ova tragedija i nestabilnost koja je njena posledica odražavaju se na Bangladeš, koji je već sada jedna od najgušće naseljenih zemalja na svetu. Posledice su velike za sve ljude u oblasti Čitagong, naročito u brdima gde se od vremena sticanja nezavisnosti preokrenuo odnos snaga među plemenima arakanskog porekla, budističke veroispovesti, i muslimana naseljenih u ravničarskim predelima. Svaki progon muslimanskih zajednica u Arakanu dodatno otežava položaj ljudi arakanskog porekla s druge strane granice, u Bangladešu. Duž granica te oblasti vojska nadgleda prelaze.

Postavljanje i obezbeđivanje logora na strateški važnim mestima opravdava posebna ovlašćenja nad zemljišnim posedima, omogućavajući raseljavanje čitavih sela. Ta moć (kao i podela teritorija) nasleđena je od britanskog kolonijalnog režima, kao što je slučaj u brdovitim oblastima Čitagonga, gde se vojska njome služi da bi olakšala naseljavanje stanovništva iz dolina ili za oduzimanje zemljišta u privatne svrhe. Egzodus burmanskih Rohindža dodatno povećava pritisak na plemensko stanovništvo, koje je 1947. godine činilo skoro celokupno stanovništvo a sada predstavlja manje od 35%.

U susednim, slabo industrijalizovanim obalnim područjima gde živi ionako ekonomski slabo bengalsko stanovništvo, pritisak na resurse takođe je dramatično porastao.

Ova prinudna raseljavanja i transferi zemljišta pogoršavaju nervozu kod verskih identiteta u pograničnoj oblasti koju je do sredine dvadesetog veka karakterisalo kulturno i verski složeno stanovništvo. Nedavni sukobi pružaju dodatno opravdanje militarizaciji čitavog regiona, u ime bezbednosti granica. Uzimanje zemljišta je ujedno motiv i posledica verskog nasilja.

To je posebno izraženo u Bangladešu, gde je o šezdeset šest projekata u ekonomskoj zoni ‒ pedeset pet javnih i jedanaest privatnih ‒ odlučivala vlada, posebno u obalnim područjima (7). Podokrug ostrva Maheškali, u neposrednoj blizini grada Koks Bazar, ima sedam takvih zona, ako se računaju i one (Dolgata, Gotibaga i Sondaja) koje pripadaju istoj grupi ostrva i poluostrva. Tako je u septembru 2017, tri stotine hektara zemljišta vlada dodelila privatnoj bangladeškoj grupaciji Super petrohemikal (Pvt) Ltd za preradu i skladištenje propana u Dolgati (8).

Pored toga, veliki promet ljudi, o kom se uglavnom nije govorilo, odvija se u oblasti Koks Bazara. Svake godine, između dva monsuna, više od pedeset hiljada ljudi iz Bangladeša i Rohindža odvode se kao robovi i otkupljuju ih na ribarskim brodovima koji plove prema Maleziji i Tajlandu (9).

Ovi koridori i slobodne trgovinske zone imaju veliki značaj za budućnost zajednica koje se nalaze na raskrsnici jezičkih oblasti i političkih podela, kao što su Rohindže, stanovnici brdovitog Čitagonga, ali i ugroženih stanovnika priobalnih područja. Oni utiču takođe na budućnost krhkog ekosistema, u kojem ribolov pruža prehrambeni i finansijski resurs stanovništvu koje ne nalazi nijedno drugo zaposlenje.

Zasada, velike sile (Kina, Indija, Japan) jačaju ulogu vojske Bangladeša i Burme (10), a ponekad i ulogu disidentskih naoružanih grupa koje zastupaju identitetsku ideologiju, kako bi dobile njihovu podršku za sprovođenje svojih velikih projekata. Nacionalizmi jačaju, na štetu snažnih hibridnih kulturnih i verskih identiteta koji su rezultat vekovne trgovine morem i zemljom u severnom delu Bengalskog zaliva. A to slabi one koji podržavaju politički i pregovarački pristup u rešavanju konflikata.

SAMUEL BERTE je istoričar, profesor po pozivu na Univerzitetu Šiv Nadar, Indija.

PREVOD: Aleksandar Stojanović

 

(1) James Griffiths, „Just what is this One Belt, One Road thing anyway?“, Cable News Network (CNN), 12. maj 2017, https://edition.cnn.com.

(2) Dwaipayan Barua, „Matarbari port to be turned into a deep-sea port“, The Daily Star, Daka, 7. januar 2018.

(3) Natalie Obiko Pearson, „Japan beating China in race for Indian Ocean deep-sea port“, Blumberg, Njujork, 23. jun 2015.

(4) Giuseppe Forino, Jason von Meding et Thomas Johnson, „Religion is not the only reason Rohingyas are being forced out of Myanmar“, The Conversation, 12. septembar 2017.

(5) Ibid.

(6) Stephan Egbert Arie van Galen, „Arakan and Bengal: The rise and decline of the Mrauk U kingdom (Burma) from the fifteenth to the seventeenth century AD“, Univerzitet Lajden (Holandija), 2008.

(7) Bangladesh Economic Zones Authority, www.beza.gov.bd.

(8) „TK Group to set up refinery, LPG terminal“, The Daily Star, 11. septembar 2017.

(9) Emran Hossain i Mohammad Ali Zinnat, sa Martin Swapan Pandeyem, „Slave trade booms in Dark Triangle“, The Daily Star, 4. maj 2015.

(10) Saibal Dasgupta, „China’s huge Rakhine investment behind its tacit backing of Myanmar on Rohingyas“, The Times of India, Nju Delhi, 26. septembar 2017.


Ukupno komentara: 0



Sva polja su obavezna.